Een thuis voor de Gemina burgers

Door: Paul Karremans

Eindelijk is het er van gekomen om voor de burgers het solide kader te scheppen wat ze verdienen. Waar voorheen genoegen moest worden genomen met een enkele tent vol meubilair, huisraad en overbevolking in de beperkte ruimte, is inmiddels de eerste versie van een gestructureerd Romeins thuis gerealiseerd.

Met name bij grote samenkomsten tijdens internationale optredens ontstond steeds sterker de indruk dat de Romeinen een nomadenvolk geweest moeten zijn. Meer en meer verschenen er allerlei tentjes en afdakjes waarin de deelnemende groepen hun burgers onderdak bieden, als ware het een vluchtelingenkamp na een tsunami. Voor een Middeleeuws tentenkamp is dat wellicht niet bezwaarlijk maar het publiek op een Romeins festival verdient een beter beeld van het stadse leven van de Romeinse burgers. Een keuken in het huis van gegoede Romeinse burgers is immers geheel iets anders dan een geïmproviseerd kookhoekje onder een afdakje van canvas. Een slaapvertrek kan gezien de overdaad aan beschikbare bronnen adequaat uitgebeeld worden, kortom de diverse functies van vertrekken in een huis kunnen duidelijker en gestructureerd gepresenteerd worden.

Het idee was om een aantal ruimten in het huis van een welgestelde Romein vorm te geven. De ruimten, inrichting en bewoners moeten gezamenlijk een helder beeld geven van het reilen en zeilen van een huishouden en het publiek kunnen boeien. Er ontstond een concept waarin 4 ruimten uitgewerkt zouden worden, een vertrek aan de ‘straatzijde’ voor multifunctioneel gebruik, een atrium, een keuken en een slaapvertrek. Het geheel moeten het publiek de indruk te geven dat er meer te ontdekken valt dan het oog waarneemt.

Vertrekken in een huis

Het slaapvertrek had de bestaande inrichting van de oude burgertent als uitgangspunt; wanddoeken, bed, stoel en tafel. Dit zou de ruimte worden waarin de Domina haar plaats zou vinden en waarin de thema’s Haardracht en Make-up uitgebeeld worden. Uit logistiek oogpunt is gekozen voor paviljoententen van 3 x 3 meter van goede kwaliteit. Deze kunnen gekoppeld worden tot grotere structuren en tonen de strakke contouren van een huis; er ontstaat orde in het beeld. In een vervolgfase zal hier een mozaïekvloer aan toegevoegd worden, om verder los te komen van het idee van een tent; de ruimte wordt zo als het ware een grote kijkdoos. Waar mogelijk kiezen we voor een sterk beeld op basis van Nederlandse vondsten, voorlopig is het een fictieve inrichting met elementen die typisch aanwezig zouden zijn.

De keuken daarentegen heeft reeds een hoge graad van authenticiteit gekregen omdat hier een bestaande ruimte uit Pompeii nagebouwd is. Vrijwel alle elementen uit de originele ruimte zijn in de reconstructie weergegeven. Het betrof hier oorspronkelijk een woon/slaapvertrek waarin een tussenvloer in aangebracht waardoor zo een slaapruimte voor de slaven ontstond, bereikbaar via een vaste trap. De stookplaats bevat een houtopslag, er werd gekookt op een ijzeren komfoor en de rook werd door een venster afgevoerd. Een laag muurtje scheidt de kookfunctie van een huiselijke luxe; een eigen latrine! Het zal een geurige ruimte geweest zijn…Afvalwater uit de keuken werd via een sleuf onder de latrine weggeleid. Natuurlijk is ook de trap naar de slaapruimte geconstrueerd en is de keuken aangekleed met de gebruikelijk potten en pannen, keukengerei en voedsel zoals granen, vruchten en gevogelte. Tijdens het Romeinenfestival te Nijmegen is er intensief gekookt en kregen we een groot compliment van onze kok; hij moest de ruimte uitlopen om weer tot het besef te komen dat het geen keuken in een solide huis was!

Een spilfunctie in het Romeinse huis wordt vervuld door het atrium, de centrale ruimte waarin onder meer ontvangsten plaats vonden, het Aediculum (huisaltaar) zijn plek vindt en ook de kluis staat, de versterkte kist waarin de kostbaarheden veilig bewaard worden. Hier valt door een opening in het dak het regenwater in een ondiep bassin, het impluvium. Van daar loopt het naar een ingegraven opslag waaruit het geput kan worden. Wat functie betreft vooral van belang zo lang het huis nog niet op de waterleiding aangesloten is. Achterin deze ruimte bevinden zich de deuren naar een slaapvertrek.

Aan de straatzijde tenslotte vinden we een ruimte waarin de administratie van het huishouden ondergebracht is. De hoofdslaaf bewaart hier in een grote kast alle papieren, verzorgt de boekhouding en schrijft brieven. Het is een sober vertrek met buiten de grote kast een werktafel en zetel in de vorm van een eenvoudige bank. Het licht komt van een olielamp aan de zoldering. Dit vertrek kan naar wens omgevormd worden tot de gehuurde ruimte van bijvoorbeeld een arts of vroedvrouw.

Een boeiend geheel

De omvang van een dergelijk project maakt dat het in fasen gerealiseerd moet worden, waarbij het immer aan voortschrijdend inzicht onderhevig is. Inzicht omtrent constructieve en logistieke haalbaarheid, het oordeel van het publiek en niet onbelangrijk, dat van de bewoners! Alle ruimten komen pas optimaal tot hun recht als ze over een vaste vloer beschikken. Zoals reeds gesteld krijgt het slaapvertrek een mozaïekvloer, de keuken heeft een vloer nodig die gezien het gebruik goed schoon gehouden kan worden, het atrium een opzichtige vloer met natuursteen ( hier maak je indruk mee op bezoekers!) en het voorste kamertje een simpele planken vloer. Om het beeld verder te versterken komen er informatieborden bij alle ruimten met een ‘U bevindt zich hier’ indicatie en later wellicht een compleet schaalmodel.

Zoals bij elk huis veranderen functie en werkzaamheden regelmatig, wordt er geleefd, gewerkt en soms verbouwd of geschilderd. Dat maakt dat het een boeiend geheel blijft wat de creativiteit en het verbeeldingsvermogen prikkelt. Verenigingsleden en publiek leveren input voor de inrichting, aankleding en het gebruik van de ruimten en er kan zowel vanuit educatief perspectief als verhalend gewerkt worden. Zo maken wij in ieder geval een eind aan de mogelijke misvatting dat de Romeinen in tentenkampen leefden.