Geen bewijs voor rolstoelen bij de Romeinen

Door: Paul Karremans

Ik heb het in ieder geval niet gevonden. Een belangrijk motief om deze reconstructie te willen maken is de handicap van mijn dochter Shannon. Ze gaat al jaren mee naar evenementen maar kan zich vanwege haar open rug maar moeizaam voortbewegen. Ze is dus aangewezen op een rolstoel en blijft meestal lekker buiten beeld, al draagt ze wel graag Romeinse kleding. Het is dus niet zo eenvoudig haar een volwaardige plaats binnen de wereld van de levende geschiedenis te bieden.

Lectica

Het Romeinse draagbed, decadent vervoermiddel bij uitstek, kennen we voornamelijk uit de films. Voorbeelden zijn niet makkelijk te vinden, wat geen beletsel is om toch tot een redelijk verantwoorde reconstructie te komen. Het Capitolijns Museum te Rome heeft een reconstructie van een draagbed in huis, vervaardigd door Augusto Castellani aan het eind van de 19^e eeuw. Het is samengesteld op basis van bronzen vondsten bij opgravingen te Rome in 1874 en moet dus als een hypothetische reconstructie beschouwd worden. Afbeeldingen zijn te vinden in A Catalogue of the Ancient Sculptures in the Municipal Collections of Rome van H. Stuart Jones uit 1926.

Dit materiaal werd zorgvuldig bestudeerd en vormde de basis voor een explosietekening waarin alle elementen benoemd werden. In feite is een Lectica een combinatie van een ligbed en brancard, gecombineerd met een zonnedak. Het kon gedragen worden door 4 of 8 mannen en men liet zich er op voorstaan over capabele sterke dragers te beschikken. Een Lectica bezitten was een zichtbaar teken van rijkdom. Het werd zowel gebruikt voor korte afstanden in de stad als voor langere afstanden, bijvoorbeeld bij het bezoek aan buiten de stad wonende vrienden of zakenrelaties.

Re-constructie

Niet zonder belang is dat een dergelijke reconstructie nog niet bestond als levende geschiedenis element. Het verleden bracht wel enkele gelegenheidspogingen voort maar het onderwerp was nooit tevoren serieus uitgewerkt. Op voorhand was duidelijk dat een Lectica een spectaculaire publieksmagneet zou vormen.

De constructie en maatvoering werden bepaald, waarbij rekening gehouden werd met moderne logistiek; het moest geheel demontabel zijn voor transport en opslag. Een eerste poging werd uitgevoerd in beukenhout, prachtig van kleur en tekening maar naar bleek, veel te zwaar. Belangrijk pluspunt was wel dat de constructie bleek te werken, het hele draagbed was tot een handzaam transporteerbaar pakket te demonteren. Ook het opbouwen verliep vlot en accuraat.

Look-alike

Bij de tweede versie werd tot grote dankbaarheid van de dragers het beuken bedframe vervangen door een vuren raamwerk. De latten werden ditmaal vervangen door gevlochten band, een constructie die eveneens door de Romeinen gebruikt werd en die wij thans nog kennen bij stoelzittingen. Dit leidde tot een behoorlijke gewichtsbesparing terwijl het niet ten koste van de stevigheid van de constructie ging. Waar in de eerste versie nog vier rechte kokers benut waren om de zonnekap te dragen konden de voorste twee nu vervangen worden door ornamentele zwanenhalzen. Deze werden gezaagd, geraspt en gebeiteld uit vurenhout, samengesteld uit verlijmde delen. Na het schuren werden deze met goudverf beschilderd en verouderd om een verweerd uiterlijk te krijgen. De Lectica werd in een donkere kleur gebeitst om een sterker contrast te bewerkstelligen en de indruk van luxe houtsoorten te scheppen. Het heeft inmiddels ook zoals het hoort een ligsteun, gecapitonneerd om het ligcomfort te verhogen.De zijkanten van deze ligsteun zijn versierd met menselijke torso’s en dierenkoppen. In ons geval eveneens zwanenhalzen om harmonie met de voorsteunen te scheppen. Zo kan het doorgaan voor een hier in de streek vervaardigde look-a-like van de in Rome gebruikte exemplaren. 

Shannon was zoals gepland de eerste passagier van de Lectica bij de feestelijkheden rond het 75-jarig jubileum van het Allard Pierson Museum in Amsterdam. Waar ik plankenkoorts had verwacht vanwege haar eerste publieke verheffing, nota bene in hartje Amsterdam, bleek ik de plank volledig mis te slaan. Haar commentaar was exemplarisch voor de arrogante houding die men zich razendsnel eigen maakt als passagier van een Lectica; ‘het wiebelde teveel omdat de dragers niet even lang waren!’ Hoe snel val je in je rol in de taxi van de super rijken …