De opstand

Julius Civilis is lid van een Bataafse koninklijke familie. In het jaar 66 wordt hij gearresteerd op beschuldiging van verraad en naar Rome gebracht. Zijn broer Claudius Paulus wordt terechtgesteld. Civilis wordt door Galba vrijgelaten in september 68 en keert terug naar Germania Inferior, waar hij weer wordt gearresteerd. Hij wordt voor de nieuwe gouverneur gebracht en deze, Vitellius, laat hem begin 69 vrij om steun van de Bataven te krijgen. Civilis krijgt een brief van zijn strijdmakker Vespasianus die hem vraagt de troepen van Vitellius af te leiden zodat hij het makkelijker zal hebben.

Het is augustus 69. Slim als hij is komt Civilis niet eerst zelf in opstand, maar spoort de stamverwante Cananefaten aan in opstand te komen. Flaccus heeft het spel van Civilis door, waarop deze samen met Cananefaten en Friezen de Romeinen aanvalt. Hulptroepen lopen over naar Civilis en Flaccus stuurt Munius Lupercus met twee legioenen, het 5e en 15e legioen, maar alweer lopen hulptroepen over of vluchten. Flaccus en Lupercus trekken zich terug naar Castra Vetera (Xanten) (1).

Flaccus heeft een terecht wantrouwen tegen de 8 Bataafse eenheden die Vitellius als versterking stuurt maar laat ze omgemoeid, waarschijnlijk omdat ze numeriek in de meerderheid zijn tegen zijn uitgedunde troepen en omdat hij hoopt het conflict beperkt te houden tot Germania Inferior. De 8 Bataafse eenheden sluiten zich bij Civilis aan die zijn tegenstanders aanspoort zich over te geven en trouw te zweren aan Vespasianus. Zij geven Civilis het antwoord dat er al een keizer is en dat ze zeker geen advies aannemen van een verrader en tegenstander. Razend geworden mobiliseert Civilis de Bataven en hun bondgenoten en begint Vetera te belegeren (2). Het is eind september 69.

Het 22e legioen onder Gaius Dillius Vocula komt op topsnelheid aan in Novaesium (Neuss), waar zich al het 16e legioen bevind. Flaccus voegt zich met het 1e legioen uit Bonna bij Gelduba (Krefeld) met de troepen van Vocula en wacht af: Vespasianus is Italië binnengevallen. Stel dat ze Civilus verslaan die zegt bevriend te zijn met Vespasianus en stel dat die Vitellius verslaat. Dan zou het Rijnleger weer in dezelfde positie komen als met Lucius Verginius Rufus ruim een jaar eerder. Begin november komt het bericht dat het leger van Vitellius is overwonnen. Begin december valt Civilis aan maar wordt ondanks enorme verliezen aan de Romeinse kant verslagen (3). Civilis heeft zijn ware intenties getoond, hij is niet trouw aan keizer Vespasianus maar streeft Bataafse autonomie na.

Plunderende Usipetes en Chatti bedreigen Mogontiacum (Mainz) en daarmee Germania Superior. Flaccus trekt zijn troepen terug en stationeert het 4e en 22e legioen in Mogontiacum. Opnieuw belegert Civilis Vetera en dan wordt Flaccus vermoord (4). Hij was al niet bijzonder geliefd, maar nu heeft hij Vetera aan de Bataven overgelaten. Aangemoedigd door de onrust in het Noorden komen de Romano-Gallische stammen van de Treveri en de Lingones in opstand en roepen hun eigen keizer uit. De Treveri en Lingoni hulptroepen deserteren en het 1e en 16e legioen worden gedwongen trouw te zweren aan de Gallische keizer (5) en buiten gevecht gesteld. De Treveri en de Lingones sluiten zich aan bij Civilis. Het 5e en 15e legioen bij Vetera hebben geen enkele kans meer. In maart 70 geeft Lupercus zich over aan Civilis. Ondanks de belofte van vrij aftocht lopen ze in een hinderlaag en worden vernietigd (6).

1. Tacitus Historiae 4.16-18.
2. Tacitus Historiae 4.21.
3. Tacitus Historiae 4.31-33.
4. Tacitus Historiae 4.36.
5. Tacitus Historiae 4.57.
6. Tacitus Historiae 4.60-61.